Ұлт-азаттық қозғалыс

КЕНЕСАРЫ ҚАСЫМҰЛЫ

1837–1847 жылдардағы бүкілқазақтық сипаттағы ұлт-азаттық қозғалыс. Қазақ хандығының соңғы ханының тәуелсіздік жолындағы күресі.

Мерзімі: 1837–1847 жылдар (10 жыл)

Қамтыған аумағы: Үш жүз жері (Бүкіл Қазақстан)

Мақсаты: Хан билігін қалпына келтіру, жерді сақтау

1837 Жыл

КӨТЕРІЛІСТІҢ СЕБЕПТЕРІ МЕН МАҚСАТТАРЫ

Негізгі себептері:

Патша өкіметінің отаршылдық саясаты және округтердің ашылуы (1822 ж. "Сибір қырғыздары туралы Устав").
Қазақ жерлерін отарлап, әскери бекіністердің (Ақтау, Ұлытау т.б.) салынуы.
Дәстүрлі хан билігінің жойылуы және салықтардың көбейюі.

Басты мақсаттары:

Қазақ жерлерінің тұтастығын сақтау және бекіністерді жою.
Хандық билік жүйесін қайта жаңғырту.
Ресей империясы мен Орта Азия хандықтарының қысымын тоқтату.

Кенесары: «Біздің мақсатымыз – елімізді отарлаудан азат ету және ата-баба жерін сақтау»

1841 Жыл

ХАНДЫҚТЫҢ ҚАЙТА ЖАҢҒЫРУЫ

1841 жылы қыркүйекте үш жүздің өкілдері бас қосып, Кенесарыны ресми түрде БҮКІЛ ҚАЗАҚТЫҢ ХАНЫ етіп сайлады.

Мемлекеттік Басқару

Хан кеңесі құрылды. Ауылдарды басқару үшін арнайы жасауылдар мен жасауылбасылар тағайындалды.

Салық Реформасы

Мал өсірушілер үшін « зекет », егіншілер үшін « ұшыр » салығы енгізілді. Сауда керуендеріне баж салығы салынды.

Кәсіп & Егіншілік

Тек мал шаруашылығы емес, егіншілікпен де айналысу қолдау тапты. Нандар мен астық қоймалары ұйымдастырылды.

Әскери Өнер

КЕНЕСАРЫ ӘСКЕРІ ЖӘНЕ БАТЫРЛАР

Кенесары хан сандық жағынан 20 000 сарбазға дейін жеткен тұрақты және қатаң тәртіпке негізделген әскер құрды.

1000

Тізбекті Әскери Құрылым

Әскер мыңбасылар, жүзбасылар мен онбасыларға бөлініп, қатаң әскери тәртіпке бағынды.

Барлау мен Мергендер

Тайыншы мергендер тобы құрылды, құпия барлау және партизандық соғыс тәсілдері кеңінен қолданылды.

Атақты Батырлар:

Наурызбай батыр Ағыбай батыр Бұқарбай батыр Иман батыр Бопай ханым

Дипломатия

ДИПЛОМАТИЯЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР

Кенесары хан тек әскери қолбасшы емес, сонымен бірге ақылды дипломат болды.

Ресей Імпериясымен Хатшылық

Николай I патшаға және Орынбор, Сибір генерал-губернаторларына хат жазып, бекіністерді жоюды және шекараны бұрынғыдай сақтауды талап етті.

Орта Азия Хандықтарымен Саясат

Қоқан мен Хиуа хандықтарының оңтүстік қазақ жерлеріне басып кіруіне қарсы күрес жүргізді және одақтасуға шақырды.

1847 Жыл • Майтөбе

МАЙТӨБЕ ШАЙҚАСЫ ЖӘНЕ ТАРИХИ МAҢЫЗЫ

Соңғы шайқас (1847 ж.):

Кенесары хан қырғыз манаптарымен келіссөз жүргізуге тырысқанымен, қақтығыс орын алды. Кекілік Сеңгір тауының баурайындағы Майтөбе шайқасында Кенесары аз ғана әскерімен қоршауда қалып, ерлікпен қаза тапты.

Жеңілу себептері:

Қазақ руларының ішкі алауыздығы, екі майданда (Ресей және Қоқан/Қырғыз) бірдей соғысу және патша әскерінің қару-жарақ басымдылығы.

Тарихи маңызы:

Көтеріліс XIX ғасырдағы ең ірі ұлт-азаттық қозғалыс болды. Ол қазақ халқының бостандық пен тәуелсіздік жолындағы ұмтылысын мәңгілікке дәлелдеді.

БІЛІМДІ ТЕКСЕРУ

ИНТЕРАКТИВТІ ВИКТОРИНА

Өткен материалдар бойынша 5 сұраққа жауап беріп, өз біліміңізді сынаңыз!

Сұрақ: 1 / 5 Ұпай: 0

ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ • 7-СЫНЫП